به گزارش ایسنا، افزایش جمعیت انسانی در دهههای اخیر، فشار بیسابقهای بر اکوسیستمهای طبیعی وارد کرده است. تالابها بهعنوان یکی از حساسترین زیستبومها، بیش از سایر مناطق تحت تأثیر این تغییرات قرار دارند. این زیستگاهها علاوه بر نقش کلیدی در تنظیم چرخه آب و تعدیل اقلیم محلی، پناهگاه و منبع غذایی شمار زیادی از گونههای جانوری، بهویژه پرندگان آبزی و کنارآبزی هستند. هرگونه تغییر در شرایط فیزیکی، شیمیایی یا زیستی تالاب میتواند زنجیرهای از پیامدها را برای این گونهها به همراه داشته باشد و حتی بقای آنها را تهدید کند.
پرندگان زمستانگذران به دلیل مهاجرت فصلی، بیش از بسیاری از گونهها به کیفیت زیستگاههای موقت خود وابستهاند. این پرندگان در فصل سرد سال به تالابها پناه میآورند و برای تأمین غذا، امنیت و استراحت به شرایط محیطی مناسب نیاز دارند. عواملی مانند عمق آب، دمای آن، پوشش گیاهی، کیفیت آب و میزان دسترسی به منابع غذایی، نقش تعیینکنندهای در انتخاب زیستگاه توسط آنها دارد. در کنار این عوامل طبیعی، حضور انسان، فعالیتهایی مانند صید ماهی، برداشت گیاهان تالابی و نزدیکی سکونتگاههای انسانی نیز میتواند الگوی حضور و رفتار پرندگان را تغییر دهد. از این رو، شناخت دقیق این عوامل برای مدیریت پایدار تالابها ضروری است.
در همین راستا، اولیاقلی خلیلیپور از گروه محیطزیست دانشکده منابع طبیعی دریا دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر به همراه یکی از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را با تمرکز بر بررسی اثر عوامل محیطی و انسانی بر پراکندگی پرندگان زمستانگذران انجام دادهاند.
برای انجام این پژوهش، مجموعهای از عوامل محیطزیستی و انسانی بهصورت همزمان مورد توجه قرار گرفت. محققان در ۴۶ نقطه نمونهبرداری تالاب بینالمللی شادگان، گونههای پرندگان زمستانگذران و تعداد آنها را ثبت کردند و همزمان عواملی مانند دمای آب، عمق، اسیدیته، اکسیژن محلول، نوع و تراکم پوشش گیاهی و فاصله از مناطق مسکونی را اندازهگیری نمودند. سپس رابطه میان این عوامل و شاخصهایی مانند تنوع گونهای و فراوانی پرندگان بررسی شد. این روش به زبان ساده کمک میکند تا مشخص شود کدام ویژگیهای محیطی بیشترین ارتباط را با حضور یا عدم حضور پرندگان دارند.
یافتههای این پژوهش نشان دادند که در مجموع، عوامل محیطزیستی نقش پررنگتری نسبت به مزاحمتهای انسانی در پراکندگی پرندگان زمستانگذران دارند. بر اساس نتایج، میتوان پرندگان تالاب را از نظر نوع استفاده از زیستگاه به دو گروه کلی تقسیم کرد. گروهی از پرندگان به مناطقی نزدیک به انسانها تمایل دارند، زیرا در این مناطق منابع غذایی بیشتری در دسترس است و در برخی موارد امنیت بالاتری احساس میکنند. در مقابل، گروهی دیگر ترجیح میدهند در بخشهای باز تالاب با پوشش گیاهی کمتر حضور داشته باشند و امنیت خود را با فاصله گرفتن از فعالیتهای انسانی تأمین کنند.
در بخش نتیجهگیری نیز محققان تأکید کردهاند که اگرچه مزاحمتهای انسانی بیتأثیر نیست، اما ویژگیهای زیستگاهی بهویژه نوع پوشش گیاهی، مهمترین عامل تعیینکننده در تنوع و فراوانی پرندگان زمستانگذران به شمار میآید. تغییر در ساختار پوشش گیاهی میتواند بهطور مستقیم منابع غذایی و پناهگاه پرندگان را تحت تأثیر قرار دهد و در نتیجه الگوی حضور آنها را دگرگون کند.
بر اساس این یافتهها که در فصلنامه «محیط زیست طبیعی» وابسته به دانشگاه تهران منتشر شدهاند، دمای آب و میزان اکسیژن محلول نیز از عوامل کلیدی در کیفیت زیستگاه هستند. آب با دمای مناسب و اکسیژن کافی، شرایط بهتری برای رشد گیاهان آبزی و موجودات ریز فراهم میکند که خود منبع غذایی پرندگان محسوب میشوند. همچنین مشخص شد که برخی گونهها حتی به افزایش اسیدیته آب واکنش مثبت نشان میدهند، زیرا این تغییر میتواند رقابت غذایی را کاهش داده یا پوشش گیاهی خاصی را تقویت کند که برای آنها مطلوب است.
از منظر مدیریتی، نتایج این مطالعه اهمیت توجه همزمان به حفاظت از پوشش گیاهی تالاب و کنترل فعالیتهای انسانی را برجسته میکند. برنامهریزی برای حفظ تنوع زیستی تالاب، بدون در نظر گرفتن نیازهای متفاوت گروههای مختلف پرندگان، نمیتواند موفق باشد.
در نهایت، این پژوهش نشان میدهد که مدیریت هوشمندانه زیستگاه میتواند هم امنیت پرندگان وابسته به مناطق انسانی و هم نیاز پرندگان مناطق باز را تأمین کند.
انتهای پیام
نظرات