داستان می‌تواند از فاجعه جلوگیری کند

در نشست شبی با داستان برای زلزله‌زدگان آذربایجان گفته شد: یک داستان می‌تواند از فاجعه جلوگیری کند.

به گزارش خبرنگار ادبیات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، نشست شبی با داستان برای زلزله‌زدگان آذربایجان با حضور جمعی از نویسندگان و داستان‌نویسان پنجشنبه (27 مهرماه) در مرکز همایش‌های پارک ورشو برگزار شد.

در این نشست، جمال میرصادقی نویسنده و داستان‌نویس درباره‌ی ارتباط داستان و فاجعه‌ای مانند زلزله، اظهار کرد: فکر می‌کنم نمی‌توان درباره‌ی خود فاجعه صحبت کرد، بلکه باید از چیزهایی صحبت کرد که جلوی فاجعه را می‌گیرد که یکی از آن‌ها می‌تواند داستان باشد. داستان می‌تواند خاتمه‌دهنده و آرام‌کننده‌ی فاجعه باشد.

او درباره‌ی تفاوت داستان‌نویسی در گذشته و امروز، گفت: همان‌طور که انسان امروزی با انسان دیروز تفاوت کرده است، داستان‌های کوتاه امروز هم با قصه‌های قدیمی متفاوت‌اند. در گذشته نسبت به داستان‌ها نوعی نگاه اخلاقی وجود داشت و به همین دلیل، همه‌چیز سیاه یا سفید می‌شد و حد وسطی وجود نداشت. این نگاه اخلاقی قبل از مشروطیت و قبل از رنسانس در داستان‌ها وجود داشت، آثاری مانند قابوس‌نامه، مرزبان‌نامه یا آثار سعدی دارای چنین نگاه اخلاقی بوده‌اند، البته برخی شرح حال‌نویسی‌ها هم بودند که به داستان‌های امروزی نزدیک‌تر بودند.

وی ادامه داد: بعد از انقلاب صنعتی، شرایط تغییر کرد و نوع نگاه انسان عوض شد و از همین رو، عامل روان‌شناختی به نگاه انسان وارد شد و داستان‌ها هم جنبه‌ی روان‌شناختی پیدا کردند.

این نویسنده با اشاره به تقسیم‌بندی داستان‌ها به گونه‌های مختلف، بیان کرد: داستان‌ها را می‌توان به شکل‌های مختلفی مثل واقع‌گرا، نمادین و تمثیلی و یا سورئالیستی تقسیم‌بندی کرد. این‌ها نگاه‌های متعددی است که به حادثه می‌شود. اگر نگاه انسان مطابق حوادث واقعی باشد و چیزهای تثبیت‌شده را بیان کند، داستان واقع‌گراست و اگر این چیزهای تثبیت‌شده براساس تخیل و توهم شکل گیرند، داستان نمادین و تمثیلی است. همچنین داستان‌هایی که انسان در آن‌ها آرامش ذهنی ندارد، داستان سیال ذهن نام دارند.

او درباره‌ی این نظر که دوران رمان تمام شده است، گفت: در یک زمان، این نظر مطرح شد که دیگر رمان مرده است چون همه‌ی انواع شاهکارها به‌وجود آمده بودند، پس همان‌طور که حماسه و تراژدی جای خود را به رمان دادند، چیزهای دیگری هم باید رمان را کنار بزنند. به همین دلیل، برخی رمان‌نویسان جدید اصول گذشته را کنار گذاشتند و به داستان‌نویسی برای فرهیختگان پرداختند و عامل سرگرمی در داستان‌نویسی را باعث ابتذال دانستند؛ اما غافل از این بودند که سرگرمی در خود داستان است.

میرصادقی ادامه داد: از این نگاه و سبک داستان‌نویسی برای مدتی استقبال شد، اما در آخر، شکست خورد چون با ذات انسانی که سرگرمی بود ارتباط نداشت.

این نویسنده در پایان سخنانش افزود: رمان نمرد بلکه نوع جدیدی از آن به نام «رئالیسم جادویی» به‌وجود آمد؛ نوع رمانی که هم آدم‌های معمولی و هم فرهیختگان می‌خوانند.

در ادامه، جواد مجابی نویسنده، شاعر و طنزپرداز با اشاره به زلزله‌ی رخ‌داده در آذربایجان شرقی، درباره‌ی داستان‌نویسی با استفاده از فرهنگ مردمی اظهار کرد: جمال‌زاده نخستین نویسنده‌ای بود که به‌سراغ جمع‌آوری فرهنگ ایرانی رفت و کتاب «یکی بود و یکی نبود» را براساس ضرب‌المثل‌ها و گویش‌های مردمی نوشت و بعد از آن، هدایت این راه را ادامه داد و به‌نوعی یک زبان عامیانه‌ی روشنفکری را ایجاد کرد.

او گفت: همواره فرهنگ شفاهی، بخش مهمی از فرهنگ مردمی دنیا بوده است و ما نویسندگان، بخش‌هایی از کلام و سخن مردم را در نوشته‌های خود می‌نشانیم. من به همین دلیل به‌سراغ نوشتن داستان‌هایی با استفاده از ضرب‌المثل‌ها و کلام خود مردم رفتم و این داستان‌ها بدون مداخله در زبان مردمی نوشته شدند و صرفا یک مضمون محوری برای آن‌ها ایجاد کردم تا شکل قصه‌گویی خود را حفظ کنند.

مجابی بیان کرد: این نوع داستان‌نویسی دستاورد بزرگی است چون زبانی که مردم به کار می‌برند، زبانی صریح،‌ موجز و با دقت تمام به اصل مطلب است و در واقع، نوعی هزل همراه با انتقاد اجتماعی در آن مطرح می‌شود.

این نویسنده و طنزپرداز در ادامه دو داستان خود از این نوع را خواند.

همچنین در بخش دیگری از این نشست، شری نجفی مدیر انجمن یاری کودکان در معرض خطر با ارائه‌ی گزارشی درباره‌ی وضعیت زلزله‌زدگان اظهار کرد: ما در این انجمن به‌عنوان یک NGO به‌دنبال پیشگیری از چنین بحران‌هایی هستیم؛ اما نمی‌توانیم کار خود را گسترش دهیم و این باعث می‌شود که تلاش‌های‌مان مختصر شود و از اصل هدف دور شویم.

وی در ادامه گفت: ما از سال 1378 فعالیت‌هایی را برای کمک به کودکان کار انجام داده‌ایم و هدف‌مان در جریان زلزله‌ی آذربایجان شرقی شناخت کودکان، دانستن چگونگی کمک به آن‌ها و رسیدگی به وضعیت روانی‌شان مانند ارتباط مادران با فرزندان بوده است.

او با بیان برخی مشکلات بر سر راه کمک‌رسانی به زلزله‌زدگان، ادامه داد: هدف این انجمن تکرار کمک‌رسانی‌ها نیست چون به‌دلیل برخی ناهماهنگی‌ها و نبود سازمان‌دهی، بعضی کمک‌ها به‌نوعی تکراری بودند. مثلا کیف‌های مدرسه یا بعضی لوازم آن‌قدر زیاد بود که انبار شدند. کمک‌رسانی باید با هماهنگی و سازمان‌دهی و براساس نیاز انجام شود.

نجفی در ادامه بیان کرد: ما به‌دنبال آن هستیم که بحران، قبل از حادثه برطرف شود چراکه اصولا قبل از زلزله هم بحران وجود داشته و حادثه‌ای مثل زلزله، آن بحران را شدت داده است. همچنین وقتی برای کمک به آنجا رفتیم یک جمع بومی محلی برای کمک‌رسانی به ما پیوستند.

او اضافه کرد: ما از هر طرحی که به نفع آن جامعه‌ی بحران‌زده باشد حمایت می‌کنیم و آخرین طرحی که بعد از آتش‌سوزی‌های رخ‌داده به ما ارائه شد درباره‌ی ایمن‌سازی مقابل حریق بود که در این طرح، حدود 50 روستا را در برنامه قرار داده‌ایم، البته هماهنگی‌های لازم با سازمان‌های مختلف انجام شده است تا موازی‌کاری اتفاق نیفتد.

در بخش دیگری از این نشست، فیلم کوتاهی با عنوان «فروریخت» درباره‌ی زلزله‌ی آذربایجان شرقی به‌نمایش درآمد. همچنین هوشنگ مرادی کرمانی، فرزانه کرم‌پور، مهسا محبعلی، امیرحسین چهل‌تن و یونس تراکمه در این نشست داستان‌خوانی کردند.

انتهای پیام