خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: رسانه

مفهوم روزنامه‌نگاري شهروندي که به نام‌هايي چون روزنامه‌نگاري مردم - people journalism - و روزنامه‌نگاري مشارکتي participatory journalism هم توصيف شده است، در جهان پديده‌اي جديد و جوان است. در اين حوزه از روزنامه نگاري موضوع‌ها در لايه‌هاي دروني زندگي افراد ساخته و پرداخته مي‌شود كه ربطي به موضوع روز مطبوعات ندارد و اين يعني مباحث اصلي و مورد توجه رسانه‌ها توسط خود مردم تعيين و بررسي مي‌شود نه توسط کساني که آن‌ها را مديريت مي‌کنند و اين يعني فکر کردن به موضوعات از نقطه نظري غير از ديدگاه روزنامه‌نگاري سنتي و قراردادي.

به گزارش خبرنگار رسانه خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، روزنامه‌نگاري شهروندي را روزنامه‌نگاري صداي خاموش نيز نام نهاده‌اند؛ صداهايي كه شايد مجالي براي ابراز نداشته‌اند، تا اينكه فرصت مي‌يابند در يك نشريه و يا فضاي مجازي، با تيراژي بالاتر از تعداد گوش‌هاي شنوايي كه هر روز هر فرد براي شنيدن سخنان خود دارد گلايه كرده، درد دل كنند و هست ها و نيست‌هاي مورد نياز يك جامعه را عنوان كنند.

در جهان كنوني كه به سرعت گسترش مي‌يابد و شايد بررسي و طرح تمام زواياي آن نيازمند گوش و چشم و ذهن به تعداد تمام افراد جامعه است و روزنامه‌نگاري شهروندي به عنوان يكي از جديدترين راه‌هاي رسيدن به اين مقصود شناخته شده است.

فقدان نظارت متمركز بر توليد اطلاعات

محمدمهدي فرقاني در اين باره معتقد است: اطلاعات در روزنامه‌نگاري‌ شهروندي از انحصار لايه‌هاي رسمي و حتي رسانه‌هاي رسمي و سنتي خارج و در لايه‌هاي مختلف اجتماعي توليد و توزيع مي‌شود و اين به آن معناست كه نمي‌شود همچون گذشته نظارت متمركز بر جريان توليد و توزيع اطلاعات داشت.

اين استاد ارتباطات در گفت‌وگو با خبرنگار ايسنا، در بيان كاركردهاي روزنامه‌نگاري شهروندي، مهم‌ترين آن‌ها را فراهم كردن امكان فرستادن و دريافت خبر براي همه مردم عنوان كرد.

او گفت: روزنامه‌نگاري شهروندي دستاوردي جديد است كه همه جهان در حال تجربه كردن و كلنجار رفتن با آن هستند. اين روش محدوديت‌ها و محاسن خاص خود را دارد با اين وجود توانسته است مرزهاي روزنامه‌نگاري رسمي را پشت سر بگذارد.

روزنامه‌نگاري شهروندي، هر فرد يك روزنامه‌نگار يا يك سردبير نيز نام نهاده شده و به اعتقاد كارشناسان اين امكان را فراهم كرده است كه اطلاعات بدون نظارت به سرعت در جهان منتشر شود كه اين اطلاعات مي‌توانند شامل متن، گفتار، تصوير و غيره باشد و به اين ترتيب نوعي فضاي اشتراكي روزنامه‌نگاري شكل مي‌گيرد و با شكل‌گيري فضاي اشتراكي روزنامه‌نگاري هر شخص مي‌تواند مستقيم به اطلاعات مورد نظر دسترسي پيدا كند و در عين حال اطلاعات در اختيار خود را نيز منتشر كند.

توسعه حضور شهروندان در ويرايش خبرها

رئيس دانشكده علوم ارتباطات دانشكده سوره هم در اين باره معتقد است: روزنامه‌نگاري شهروندي بعد از تحولات در فن‌آوري‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي شكل گرفته است زيرا تا پيش از آن شهروندان مسائل و مشكلات خود را به عنوان يك خواننده به گوش نشريات مي‌رسانند و خود هيچ مديريتي بر اخبار نداشتند.

به گفته اميدعلي مسعودي در حال حاضر با ظهور و ورود ابزاري چون وبلاگ‌ها، سايت‌ها و شبكه‌هاي مختلف اينترنتي و تلويزيوني آحاد مردم مي‌توانند اطلاعات و اخبار خود را به سراسر جهان ارسال كنند. بنابراين اين ابزار مردم را به مديريت اخبار و اطلاعات گماشتند تا همچون يك سردبير خبررساني كنند نه اينكه در نقش يك خواننده صرف باقي بمانند.

او معتقد است: حضور شهروندان در بيان ارزش‌ خبرها و ويرايش و بعضا بيان آن‌ها روزنامه‌نگاري شهروندي است كه بايد در كشور ما توسعه پيدا كند.

كاهش كيفيت با افزايش حجم اخبار

مسعودي در بيان مزايا و معايب روزنامه‌نگاري شهروندي حضور شهروندان در حوزه‌هاي مختلف اجتماعي، سياسي، فرهنگي، اقتصادي و هنري را موقعيت مناسبي براي بيان واقعيات اين حوزه‌ها به عنوان بزرگ‌ترين مزيت اين بخش از روزنامه‌نگاري عنوان و اظهار كرد: اما از آنجا كه عامه شهروندان تخصص روزنامه‌نگاري ندارند اگر روزنامه‌نگاري شهروندي در بين اخبار حجم بالايي را به خود اختصاص مي‌دهد با كاهش سطحي كيفي اخبار روبه‌رو شويم و خبرها جنبه شخصي پيدا مي‌كنند.

او با بيان اينكه اطلاع‌رساني شهروندي به صورت سنتي قدمتي 300 تا 400 ساله در جهان دارد، خاطرنشان كرد: سنت روزنامه‌نگاري و ارتباط جمعي ايران با كشورهاي ديگر تفاوت دارد. به عنوان نمونه روزنامه‌هاي سراسري آمريكا بسيار كم و بيش‌تر روزنامه‌ها محلي و خصوصي هستند.

به گفته او مطبوعات محلي و شهروندي ايران بنا به دلايل متعدد اجتماعي، سياسي، قومي و مذهبي نتوانسته‌اند دوام بياورند بنابراين روزنامه‌نگاري شهروندي ابتداي ورود به اين مسير در كشور ما است.

به گفته كارشناسان اخباري كه در حوزه روزنامه‌نگاري شهروندي قرار دارند قابل استفاده بوده و مي‌تواند در داخل كشور برد خبري داشته باشد. همچنانكه در بعد اطلاعات جهاني روزنامه‌هاي بزرگ با استناد به اين نوع اخبار مستندترين گزارش‌ها و مقالات را منتشر مي‌كنند.

به گزارش ايسنا در روزنامه‌نگاري شهروندي مردم بيش از پيش خود را به بدنه اصلي جامعه كه همان خوانندگان متعدد در نشريات مختلف است نزديك مي‌بينند و مي‌دانند كه صدايشان شنيده شده و سخنان آنان توسط اقشار مختلف اعم از رئيس و مرئوس خوانده مي‌شود.

ارتباط دو سويه يكي از الزامات روزنامه‌نگاري شهروندي است و ارسال خبر از سوي شهروندان و انتشار آن توسط مطبوعات و رسانه‌ها به توسعه و گسترش آن در كشور كمك خواهد كرد.

مشاركت شهروندان در جمع‌آوري اخبار

حسين قندي - استاد ارتباطات - نيز روزنامه‌نگاري شهروندي را مشاركت شهروندان در جمع‌آوري اخبار دانست كه اين امكان را براي روزنامه‌نگاران فراهم مي‌آورد تا اطلاعات دريافتي را ويرايش كرده و منتشر كنند.

او در گفت‌وگو ايسنا ادامه داد: در مقوله روزنامه‌نگاري هنوز به بسياري از كشورهاي جهان نرسيده‌ايم و شهروندان ما در تماس‌هاي خود فقط در پيام‌هايي مشكلات خود از سازمان‌هاي دولتي و غيردولتي را مطرح مي‌كنند و روزنامه‌ها نيز در قبال اين تماس‌ها ستوني را براي حرف‌هاي مخاطبان اختصاص مي‌دهند و اكنون فقط گلايه‌ها چاپ مي‌شود.

اطلاعات روزنامه‌نگاري شهروندي گلايه و سوال نيست

وي معتقد است: شهروندان بايد بتوانند اطلاعات خود را براي روزنامه‌ها بفرستند اطلاعاتي كه تنها سوال و گلايه نباشد. همان طور كه روزنامه‌نگاري در ايران بعد از شروع در گذر زمان با تغييراتي روبه‌رو شد و رشد كرد، رسيدن به مرحله بلوغ در حوزه روزنامه‌نگاري شهروندي نيز زمان‌بر است.

به عقيده اين استاد ارتباطات بايد به صحت اخبار و اطلاعات رسيده از سوي مردم اطمينان پيدا كرد و بعد درصدد انتشار آن برآمد. در غير اين صورت بعد از تكذيب خبر، اعتبار رسانه از بين مي‌رود و همان شهروندان هم ديگر به آن اعتماد نكرده و اطلاعاتي را به صورت تصوير و متن ارسال نمي‌كنند.

قندي با بيان اين كه در گذشته 90 درصد از روزنامه‌نگاران در رشته مربوط به آن تحصيل كرده بودند اما امروزه تنها 10 درصد از روزنامه‌نگاران تحصيل كرده اين رشته هستند، اظهار كرد: بايد به بحث آموزشي در حوزه روزنامه‌نگاري توجه ويژه شود چرا كه در حال حاضر افراد تحصيل كرده در رشته‌هاي غيرتخصصي در حرفه روزنامه‌نگاري فعال هستند و اين به نفع روزنامه‌نگاري ايران نيست البته اين به آن معنا است كه روزنامه‌نگاران آكادميك بهتر و راحت‌تر مي‌توانند خبرنويسي كرده و روي كار تسلط داشته باشند.

انتهاي پيام